طه پخش > سلامت و بهداشت > رابطه یبوست و تغییر اجابت مزاج

رابطه یبوست و تغییر اجابت مزاج

اجابت مزاج سه بار یا کمتر در هفته به عنوان یبوست شناخته می شود. یبوست یا خشکی مزاج عارضه ای در دستگاه گوارش است که بر اثر آن، مواد دفعی در رودهٔ بزرگ سفت می شوند

تغییر اجابت مزاج، درمان یبوست

تغییر اجابت مزاج و یبوست

در کلان شهرهایی چون تهران به علت زندگی بی تحرک و مصرف بالای فست فودها، یبوست در حال افزایش است

روزی چند بار دست شویی می روید؟ برای خیلی از ما این مساله ی به ظاهر کم اهمیت، آن قدر در جریان زندگی مان گم شده است که برای یافتن پاسخ نیاز به لحظه ای توقف داریم، اما اگر این روال تقریبا منظم، تنها برای چند روز به هم بخورد، تازه متوجه نعمتی خواهیم شد که چندان هم کمتر از نفس کشیدن نیست!

اسهال حاد در هر روز چیزی حدود 2 تا 7 درصد افراد جامعه را از چرخه کار و فعالیت خارج می کند، آماری که هرگز نمی توان به آسانی از کنار آن گذشت. اما یبوست به مراتب کمتر از اسهال اتفاق می افتد؛ چیزی حدود 1 درصد. هر چند دست و پنجه نرم کردن با آن هم آسان نیست.

آقای دکتر! مایعات و مواد غذایی در روده ها، چه راهی را پشت سر می گذارند؟
دستگاه گوارش در طول شبانه روز باید مواد اضافه ی موجود در غذا را دفع کند. لازمه چنین کاری هم این است که دستگاه گوارش سالم باشد و بتواند وظیفه هضم و جذب را به خوبی انجام دهد. در طول شبانه روز ما حدودا 5/1 لیتر مایع مصرف می کنیم و حدود 6 لیتر هم خود دستگاه گوارش به داخل روده های ما ترشح می کند. این ترشحات شامل بزاق، اسید معده و سایر ترشحات است. از کل این مایع تنها 5/1 لیتر به روده بزرگ می رسد و روده بزرگ هم 90 درصد آن را جذب می کند، بنابراین ما حدودا 200 سی سی در شبانه روز دفع ادرار داریم.

پس حجم اعظم مایعی که وارد دستگاه گوارش می شود، از ترشحات خود آن است؟
بله! نکته ای که حتما باید تذکر دهم این است که لازم نیست حتما چیزی بخوریم یا بنوشیم تا اجابت مزاج داشته باشیم. سلول های روده باریک که وظیفه جذب را بر عهده دارند، هر 3 تا 5 روز کنده می شوند و می ریزند. علاوه بر این در روده بزرگ هم تعداد زیادی باکتری زندگی می کند

چگونه یبوست نوزاد را درمان کنیم؟
بنابراین مدفوع شامل لاشه باکتری ها، سلول های کنده شده جدار روده و مواد دفعی غذاست. پس حتی اگر چیزی هم نخوریم، باز هم دفع خواهیم داشت. در کلان شهرهایی چون تهران به علت زندگی بی تحرک و مصرف بالای فست فودها، یبوست در حال افزایش است

به طور معمول چند نوبت دفع در شبانه روز باید داشته باشیم؟
معمولا یک یا دو بار در روز، تا دو روز یک بار اجابت مزاج خواهیم داشت. توجه کنید گفتم روز نه شبانه روز، یعنی ما نباید در شب ها دفع داشته باشیم، یعنی اگر کسی شب برای دفع مدفوع یا ادرار از خواب بیدار شود حتما باید به دنبال علت آن بگردیم.

یبوست یکی از شکایات شایع در میان مردم است و معمولاً به صورت دفع سخت، دشوار، نامنظم و ناکامل صورت می گیرد. از آن جایی که دامنه ی اجابت مزاج و حالت های دفع مدفوع بسیار گسترده است، توصیف دقیق یبوست آسان نیست. علم پزشکی، یبوست را به صورت اجابت مزاج کمتر از سه بار در هفته و یبوست شدید را اجابت مزاج کمتر از یک بار در هفته در نظر گرفته است. زیرا بیشتر انسان ها حداقل سه بار دفع مدفوع هفتگی دارند، اما تعداد دفعات به تنهایی ملاک کافی برای تعریف دفع نرمال مدفوع نیست و تعداد حرکات روده ای در روز یا هفته می تواند در افراد مختلف متفاوت باشد.
به طور کلی تعداد حرکات روده با افزایش سن کاهش می یابد. اکثر بزرگسالان اجابت مزاج بین سه الی ۲۱ بار در هفته دارند که کاملاً طبیعی در نظر گرفته می شود. الگوی اجابت مزاج روزانه فقط در کمتر از نیمی از مردم جهان دیده می شود. علاوه بر این، بسیاری از افراد دارای اجابت مزاج نامنظم هستند و هر روز تعداد حرکات روده ای یکسانی ندارند.

برخی افراد بدون مبتلا بودن به یبوست هم ممکن است فقط هفته ای دو بار دفع مدفوع بدون مشکل داشته باشند. حالت دیگری نیز وجود دارد که ممکن است فرد همین حداقل سه بار دفع متناوب مدفوع را در هفته داشته باشد، اما از فشاری که هنگام دفع به عضلات کف لگن و مقعد وارد می شود ابراز ناراحتی کند. احساس پری در مقعد، تخلیه ی ناکامل مدفوع و مدفوع سفت از دیگر علایم ابتلا به یبوست است. یبوست وقتی مزمن می شود که حرکات روده ای غیر طبیعی و عبور مشکل مدفوع برای چند هفته یا بیشتر ادامه پیدا کند. اگرچه یبوست گاه به گاهی در میان مردم متداول تر است اما بسیاری از مردم یبوست مزمن را نیز تجربه می کنند و در معرض عوارض ناشی از آن قرار می گیرند.

به دلیل ناآگاهی و اطلاعات ناکافی وقتی فرد از یبوست شکایت می کند، پزشک مجبور به پرسیدن سوألات دقیق تری در مورد مشکل بیمار است تا متوجه شود منظور بیمار واقعاً همان کلمه ای است که به کار می برد. با این حال ارزیابی میزان سفتی و سختی مدفوع توسط پزشک بدون معاینه ی انگشتی مشکل خواهد بود.

شکل ظاهری، حجم، میزان سفتی و قوام مدفوعی که خارج می شود تا حد زیادی به فاصله ی زمانی عمل دفع قبلی بستگی دارد. مدفوعی قطعه ای کوچک و سفت با سرعت کمتری نسبت به مدفوع شل و روان یا مدفوع حجیم، درون روده حرکت می کند.

درمان گیاهی یبوست با برگ سنا
با وجود این که یبوست یک بیماری و اختلال گوارشی شایع در نظر گرفته شده است اما بسیاری از مردم به چشم بیماری به آن نگاه نمی کنند و خیلی راحت از کنار آن می گذرند. یبوست می تواند مبدأ و منشأ بسیاری از اختلالات و مشکلات بعدی در ناحیه ی مقعد باشد. با این حال برخی خانواده ها از همان زمان کودکی با تأکید بر اجابت مزاج روزانه ی فرزندشان و کنترل آن به کودک شان آموزش داده اند که تأخیر یا اختلال در دفع مدفوع موضوعی نگران کننده است. از طرفی یبوست می تواند منشأ روانی داشته باشد، برخی افراد به دلیل خجالت از دست شویی رفتن در جمع یا محل کار، عمل دفع مدفوع خود را به تأخیر می اندازند و احساس دفعی که در مقعد ایجاد شده است را با نادیده گرفتن، سرکوب می کنند. همین بی توجهی به عمل دفع باعث فاصله افتادن بیشتر بین دو اجابت مزاج اخیر خواهد شد و بدین صورت مدفوع ساعات طولانی تری را درون روده باقی مانده و سفت و خشک تر می شود. به همین سادگی خود فرد برنامه ی یک اختلال را در بدن می چیند و اجرا می کند. از طرفی دفع مدفوع، اغلب صبح ها صورت می گیرد.

حالت های طبیعی را بیان کردید. چه حالت های غیرطبیعی در اجابت مزاج داریم؟
معمولا دو حالت شایع در تغییرات اجابت مزاج تعریف می کنیم: اسهال و یبوست..

اجابت مزاج، یبوست
یبوست را چگونه باید شناخت؟
طبق تعریف طبی، اگر دفعات مدفوع کمتر از 3 بار در هفته باشد، یبوست داریم. البته در حالت های تغییر اجابت مزاج مواردی را هم داریم که به طور کلی به آنها دشواری دفع اطلاق می شود. شکایت بیماران در این موارد شامل فشار آوردن بیش از اندازه، سفتی مدفوع، احساس پُری در قسمت تحتانی شکم و احساس عدم تخلیه کامل است.

در مورد یبوست، دو نکته یا دو باور اشتباه را حتما باید در نظر داشت: اول آنکه خیلی از افراد فکر می کنند اگر چیزی نخورند، یبوست آنها بهتر می شود. در صورتی که درست عکس این قضیه صحیح است. دوم آنکه بر خلاف اسهال، به هیچ عنوان نمی توان بدون بررسی های اولیه، به درمان یبوست با ملین ها پرداخت.

اقدامات خانگی درمان و کنترل یبوست
در مراحل اولیه ی ابتلا به یبوست می توان با چند راه کار ساده به رفع آن کمک کرد. اگرچه این درمان ها قطعی نیست و در صورت تداوم یبوست باید به صورت اساسی پس از پیدا شدن علت اصلی آن درمان شود. این اقدامات که در پیشگیری از یبوست هم مؤثر هستند شامل:

نوشیدن دو تا چهار لیوان آب اضافی در روز؛
مصرف مایعات گرم، چای کم رنگ یا قهوه در حد یک فنجان روزانه به خصوص در صبح؛
تغذیه ی سالم (یک رژیم غذایی متعادل و خوب حاوی مقدار زیادی فیبر است. فیبر یک ماده گیاهی غیر قابل هضم است که می تواند به حجیم و نرم شدن مدفوع در روده و دفع آسان آن کمک کند، منابع غنی از فیبر شامل میوه ها (به خصوص آلو، انجیر،انگور، کشمش)، سبزیجات، حبوبات (به خصوص لوبیا)، نان سبوس دار و غلات است.)؛

مصرف روغن گیاهی زیتون و دانه ی سویا همراه با غذا؛
مصرف عسل طبیعی روزانه؛
خودداری از مصرف بیش از حد شیرینی ها و غذاهای چرب و روغنی؛

کاهش مصرف شیر و محصولات لبنی؛
حداقل ۳۰ دقیقه ورزش روزانه ی منظم؛
خوردن صبحانه ی کامل؛
وعده ی شام سبک و کم حجم؛
رفتن به دستشویی به محض احساس دفع مدفوع؛
تنظیم ساعت دفع مدفوع در یک زمان خاص (بعد از صبحانه بهترین زمان برای اجابت مزاج است)؛
مصرف ملین ضعیف در صورت نیاز مانند هیدروکسید منیزیم (مصرف بیش تر از دو هفته از مسهل یا ملین نیاز به تجویز و تأیید پزشک دارد.).

عوارض یبوست
در صورت بی توجهی به درمان یبوست و سازگار شدن با آن فرد در معرض بیماری ها و مشکلات جدی تری قرار می گیرد. عوارض جدی بیشتر در یبوست های مزمن و شدید و رها شده دیده می شود که حتی می تواند تهدیدکننده زندگی فرد باشد. با این حال برای پیشگیری از اختلالات احتمالی بعدی هر نوع یبوستی از حاد تا مزمن باید به سرعت تحت بررسی و درمان قرار گیرد. عوارض احتمالی عبارتند از:

نفخ: نفخ و درد شدید، معمولاً در سمت چپ و پایین شکم احساس می شود. در هنگام یبوست گازی که به صورت طبیعی توسط باکتری های روده از مدفوع تولید می شود درون روده جمع می شود و درد ایجاد می کند. به دلیل وجود مدفوع سفت و سخت بر سر راه خروجی روده، این گازها نمی توانند خارج شوند. اتساع شکم در محل تجمع گاز قابل لمس است.

تنبلی کولون: وجود مدفوع برای مدت زمان طولانی درون روده ی بزرگ را تنبل می کند و پاسخ طبیعی حرکت روده و لوله ی گوارشی را به ورود غذا تضعیف می کند. حتی مسهل ها نیز در ظاهر فرد را از یبوست رها می کنند و در طولانی مدت با ایجاد اختلال در فعالیت طبیعی روده منجر به تشدید یبوست در فرد می شوند.

مدفوع نهفته: گاهی اوقات به دنبال یک یبوست شدید در بیماران بستری یا مصرف کنندگان مواد مخدر و متادون مدفوعی به سختی چوب ایجاد می شود که فرد قادر به تخلیه آن نخواهد بود. مصرف مقدار زیادی غلات و حبوبات بدون نوشیدن مایعات به اندازه کافی نیز ممکن است چنین مدفوعی به وجود آورد. دل درد شدید، تهوع، نبض و تنفس سریع، تب، اضطراب و نیاز مکرر به دفع ادرار از علایم اصلی آن است. این توده سخت با لمس عمقی در قسمت سمت چپ پایینی شکم احساس می شود. گاهی اوقات امکان خروج مدفوع خشک شده با انگشت وجود دارد، اما ممکن است علاوه بر دارودرمانی نیاز به خارج کردن آن تحت بیهوشی موضعی یا عمومی باشد.

توصیه های غذایی برای درمان یبوست
پرولاپس یا بیرون زدگی رکتوم: در پرولاپس رکتوم بخشی از راست روده از سوراخ مقعد بیرون می زند. این حالت معمولاً در افراد مسن با یبوست مزمن در طول حرکات روده و زمانی که عضلات کف لگن تحت فشار هستند رخ می دهد. مسهل حجم دهنده یا نرم کننده های مدفوع ممکن است به جلوگیری از تشدید پرولاپس کمک کنند، اما گاهی اوقات عمل جراحی لازم است.

رکتوسل: رکتوسل عمدتاً در زنان پس از یائسگی به صورت برآمده شدن راست روده به سمت جلو و واژن رخ می دهد. البته پس از زایمان طبیعی دشوار و یا بلند کردن اجسام سنگین نیز اتفاق می افتد. مدفوع ممکن است درون این برآمدگی به دام افتد. پزشک می تواند این برآمدگی را در طی یک معاینه واژن و رکتوم تشخیص دهد. تمرینات کگل ممکن است در موارد خفیف به تقویت عضلات کف لگن کمک کند ولی در رکتوسل بیرون زده از واژن، جراحی لازم است.

درمان یبوست
پزشک پس از تشخیص قطعی علت ایجاد یبوست در فرد، درمان لازم و مؤثر را آغاز می کند. یکی از اهداف درمان یبوست، اجابت مزاج دو الی سه روز در میان بدون زور زدن است. معمولاً یبوست در مراحل اولیه به توصیه های درمانی رژیم غذایی پر فیبر و مصرف مایعات فراوان جواب داده و کنترل می شود. ممکن است پزشک برای بررسی روند درمان و کنترل میزان توجه بیمار به نکات پیشنهادی از او بخواهد که برای یک الی دو هفته هر مواد غذایی را که مصرف کرده با ذکر مقدار آن یادداشت کند و یک لیست غذایی مصرفی تهیه کند. یبوست هایی که به دلیل کندی حرکت روده ای به وجود آمده اند نیاز به درمان دارویی جدی و حتی جراحی دارند. در این افراد درمان دارویی را برای دو الی سه ماه با تجویز انواع ملین ها و پسیلیوم و شیاف بیزاکودیل امتحان می کنند، اگر درمان های ارائه شده تأثیرگذار نبود فرد کاندید جراحی می شود. یبوست های ناشی از عوارض دارویی را با تغییر یا تعویض داروها و استفاده از داروهای جدیدتر با عارضه ی کمتر کنترل می کنند.

منابع: تبیان و ایران کلینیک

مطالب مرتبط