نابارور کیست؟ و روش درمان ناباروری

درمان ناباروری مردان و زنان

نابارور به چه كسانی می‌گویند؟

آیا افراد نابارور قابل درمان هستند؟ چه کسانی نابارور هستند؟ علت های اصلی ناباروری چیست؟ متخصص اورولوژی دكتر محمد‌رضا نوروزی، در این مقاله به سوالات  شما پاسخ داده است.

حالا این سوال مطرح می‌شود كه آیا این زوج كاملا نابارورند یا ارزش بررسی دارند؟
در واقع با پیشرفت‌هایی كه امروزه در دنیای پزشكی صورت گرفته می‌توان گفت این زوج ارزش بررسی دارند.

آیا ناباروری در دنیا ریشه‌كن شده؟
بسیار بر این عقیده‌اند چیزی به اسم زوج نابارور در دنیا وجود ندارد، همه افرادی كه باروری طبیعی نداشته‌اند می‌توانند به نوعی برای كارهای درمانی مراجعه كنند.

نابارور به چه كسی می‌گویند؟
ناباروری عبارت است از این كه یك زوج پس از گذشت یك سال از ازدواج‌شان، بدون پیشگیری از بارداری و با وجود رابطه جنسی منظم، باردار نشود.

در ناباروری‌ سهم زنان بیشتر است یا مردان؟
معمولا اختلالات باروری به طور مساوی بین زنان و مردان توزیع می‌شود. یعنی فاكتورهای زنانه و مردانه به یك اندازه در این قضیه دخیل هستند. معمولا در فرهنگ ما زوج‌های نابارور با هم برای درمان مراجعه نمی‌كنند. هرچند درمان‌های جدید بر این اصل استوار است كه زن و مرد باید با هم برای درمان مراجعه كنند. در زنان، اختلالات باروری با اختلالات تخمك‌گذاری، اختلالات رحم، اختلالات لوله‌های رحمی و اختلالات هورمونی همراه شده است یعنی اشكال یا ایراد در هر یك از این اعضا می‌تواند باعث ناباروری زنان شود. زنانی كه اختلالات هورمونی، عادت ماهانه نامنظم و پرمویی دارند، این‌ها می‌تواند نشانه‌ای از امكان ناباروری در آن‌ها باشد.

آیا همه كسانی كه برای درمان مراجعه می‌كنند بچه‌دار می‌شوند؟
نمی‌شود این را با قاطعیت اعلام كرد كه همه آن‌ها بچه‌دار می‌شوند ولی این را می‌توان با قاطعیت گفت كه همه آن‌ها می‌توانند برای درمان، مراجعه كنند.

شایع‌ترین علت در ناباروری مردان
شایع‌ترین بیماری قابل درمان در ناباروری آقایان «واریكوسل» است. این بیماری عبارت است از واریس عروق بیضه، مانند پیرمردان و پیرزنان دچار واریس عروق پا می‌شوند و پاهای‌شان ورم می‌كند و خون به خوبی در عروق پای‌شان حركت نمی‌كند. در پسران جوان هم ممكن است این اتفاق برای بیضه‌ها پیش بیاید و نتواند خون را به خوبی تخلیه كند، این ماندن طولانی‌مدت خون در بیضه‌ها باعث می‌شود درجه حرارت بالا برود و اختلالات هورمونی به همراه داشته باشد. این عوارض باعث می‌شود اسپرم‌سازی خوب انجام نشود. این اختلال در اسپرم‌سازی، فرد را مستعد ناباروری می‌كند.

گاهی دیده می‌شود كه اصلا نطفه‌ای شكل نمی‌گیرد، به همین دلیل مجبور هستیم از بافت بیضه نمونه‌برداری انجام بدهیم كه آیا اسپرم در داخل بیضه وجود دارد یا نه؟ اگر‌درنمونه‌برداری از مردی اسپرم پیدا كنیم حتی اگر كم یا ضعیف هم باشد، خوشحال می‌شویم چون راه‌های درمان زیادی وجود دارد تا این مشكل برطرف شود ولی اگر در نمونه‌برداری از بیضه هم، اسپرم دیده نشد، یعنی این‌كه این آقا توان باروری ندارد یعنی خودش نمی‌تواند عامل بارداری همسرش باشد.

كدام مردان در خطر ناباروری قرار دارند؟
در مردان، بسیاری از بیماری‌ها می‌تواند باعث ناباروری شود. اولین آن‌ها اختلال توانایی جنسی است. شرط لازم برای باروری طبیعی، رابطه جنسی منظم است. بعضی از دلایل ناباروری در مردان عبارتند از: بیماری‌های دوران كودكی مثل جراحی‌هایی كه اطراف بیضه انجام می‌شود، بالا بودن بیضه و بیماری واریكوسل (به‌عنوان شایع‌ترین عامل ناباروری كه قابل درمان است)، اختلالات هورمونی به صورت اختلال در هورمون‌های هیپوفیز یا هورمون‌های جنسی، رشد نامناسب بیضه‌ها، اختلالات ژنتیك مثل كوچك‌بودن بیضه، برخی عفونت‌های مزمن كه در عملكرد بیضه اختلال ایجاد می‌كند مثلا «سل» كه لوله‌های انتقال‌دهنده اسپرم را از بین می‌برد، برخی داروها، برخی عفونت‌های دستگاه تناسلی مثل سوزاك به شرطی كه موجب تنگی مجرا شود و مانع خروج شود و بیماری‌های تب‌دار طولانی‌مدت كه بر نطفه‌سازی تاثیر می‌گذارد‌ علت آن است كه اسپرم در بیضه در درجه حرارتی پایین‌تر از درجه حرارت بدن فعالیت پیدا كند و این حرارت بالا و طولانی‌مدت باعث از بین‌رفتن اسپرم‌ها شود.

برخی از بیماری‌های ژنتیك و بیماری‌هایی كه با اختلالات بویایی و هورمونی همزمان هستند.بعضی از بیماری‌ها كه موجب ایجاد ترشحات غلیظ در بدن می‌شوند، سرفه‌های خشك، اختلالات ریوی و اختلالات بیضوی به صورت ترشحات غلیظ و برخی از مشاغل. افرادی كه در معرض مواد آسیب‌رسان به بیضه‌ها قرار دارند مثل انواع حشره‌كش‌ها وقتی به صورت مدام با آن تماس داشته باشند یا مثل كسانی كه در كارخانه‌های تولید این مواد هستند یا سم‌پاش‌ها. نانوایی‌ كه دائما در كنار تنورهای داغ قرار دارد. برخی مواد رنگی، سیگار و ... هم می توانند تا حدی بر قدرت باروری تأثیر بگذارند.

آیا این موضوع واقعیت دارد كه كارگران شاغل در كارخانه‌های شیشه و فولاد یا بچه‌دار نمی‌شود یا فرزندشان دختر است؟
در واقع ثابت شده حرارت‌های بالا می‌تواند باعث مختل‌شدن فرایند تولید اسپرم شود. در رابطه با جنسیت‌ هم در واقع كروموزم «Y» كه عامل پسرشدن است خیلی ضعیف‌تر است و در مقابل استرس‌ و عوامل آسیب‌رسان به بیضه بسیار زود آسیب می‌بیند. حتی در میان جراحان كه استرس زیادی دارند، دیده شده فرزندان دختر بیشتر است. یعنی استرس كار بر این كروموزوم‌ها‌ تاثیر گذاشته است. یعنی در مشاغل و موقعیت‌های پراسترس، كروموزم‌های «X» بیشتر امكان باروری می‌یابند و احتمال دختردار شدن فرد بیشتر است.

درمان واریكوسل چیست؟
درمان نهایی واریكوسل، جراحی است. 20 درصد پسران جوان از این بیماری رنج می‌برند و 20 درصد افرادی كه واریكوسل دارند از ناباروری رنج خواهند برد. به همین دلیل، شناسایی افرادی كه واریكوسل دارند اهمیت زیادی دارد. در اغلب موارد ناباروری مردان از طریق آزمایش‌ نطفه مختل كه چند بار تكرار شده و هر بار نتیجه همین بوده، شناسایی می‌شود. بعد از بررسی آزمایش‌های مختلف، به دنبال دلایل آن هستیم و بسته به این‌كه واریكوسل، اختلال بیضه، آیا اختلال هورمونی باشد، سعی در درمان آن می‌كنیم.

چگونه می‌توان واریكوسل را تشخیص داد؟
این مورد در بین پسران جوان به خصوص در سن بلوغ، بین 15 تا 25 سالگی دیده می‌شود، اگر این اختلال به موقع تشخیص داده شود و درمان صورت بگیرد از آسیب‌ به بیضه جلوگیری می‌كند. بهترین راه، تشخیص اولیه بیماری توسط خود فرد است. یعنی شیوه معاینه‌‌ را آموزش دهیم. فرد باید طناب دور بیضه را لمس كند و اگر در ناحیه زیرین شبكه‌ای كرمی شكل لمس كرد، مشكوك به بیماری واریكوسل است. نوع شدید واریكوسل را می‌توان از روی پوست تشخیص داد. شبكه‌ای مارپیچی روی پوست كه برجسته است، از علائم این بیماری است.

آیا اهدای جنین امكان‌پذیر است؟
اگر مردی اسپرم نداشت و مایل هم نبود از اسپرم اهدایی استفاده كند، می‌تواند از جنین فرد دیگری استفاد كند.

در قدیم سنت براین بودكه اگر مردی صاحب فرزند نمی‌شد، برادر او فرزندی به دنیا می‌آورد و از همان بدو تولد، این نوزاد را به برادر بدون فرزند می‌داد تا پرورش دهد. این كار اكنون امكان‌پذیر شده با اهدا جنین، یعنی از زمان تشكیل جنین آن را اهدا می‌كنند. جنین در محیط آزمایشگاهی تشكیل و به بدن خانم منتقل می‌شود.

خانم‌های بارداری كه سقط‌ های مكرر دارند و امكان نگهداری جنین در بدن خود را ندارند، آیا می‌شود از مادر رضاعی برای آن‌ها استفاده كرد و رحمی را به عنوان نگهدارنده برای این چنین در نظر گرفت؟
بله، این امكان وجود دارد كه یك جنین، حامل ژنتیك پدرومادر خودش باشد ولی در رحم شخص دیگری پرورش یابد، یعنی از روش رحم جایگزین استفاده كرد اگر به این روش‌ها دقت كنیم به سوال ابتدایی بحث می‌توان پاسخ « آری» داد كه بله، ناباروری از بین رفته است. ولی به شرط آن‌كه مردم به استفاده از این روش‌ها راضی باشند و از آن‌ها استفاده كنند. مادر و پدر بیولوژیك و مادر و پدر قانونی ممكن است با هم متفاوت باشند.

حالا پیشرفت علم به‌ اندازه‌ای است كه می‌توانیم متوجه شویم جنینی كه منتقل می‌شود، جنین دختر است یا پسر، حتی این امكان به والدین داده می‌شود كه جنین منتقل شده را انتخاب كنند. اگرچه در اخلاق انتخاب جنسیت، موردبحث بسیار است ولی از آنجاكه انتقال بعضی از بیماری‌های ژنتیك از طریق دخترهاست و انتقال بعضی از بیمار‌ی‌ها از طریق پسرها ممكن است در زوج‌هایی كه مستعد این بیماری باشند می‌توان با تشكیل جنین خارج از بدن و فرستادن یك سلول برای بررسی و تشخیص بیماری‌های ژنتیك یا دختر و پسر بودن آن‌، جنین دلخواه و سالم را منتقل كرد. به شرط این‌كه این كار مورد علمی یا قانونی برایش وجود داشته باشد. پس روش‌های جدید به حیطه‌ای از حیات وارد شده كه قبلا ناشناخته بوده و می‌توان با مشاوره‌های پزشكی و موردی زوج‌های بتوان برای بچه‌دار شدن كه حق طبیعی و الهی آن‌هاست، تلاشی انجام داد.

وقتی مادر واقعی با مادر قانونی فرق دارد
از سال 1978 پیشرفت چشم‌گیری در درمان ناباروری پیدا شده است. امسال هم كسی كه این طرح درمانی را ارائه داد برنده جایزه نوبل پزشكی شد، مفهوم این روش‌ها این بود كه بتوانند خارج از محیط بدن هم بتوانند سلول‌های جنسی زن و مرد را به هم برسانند تا نطفه تشكیل شود. این گروه موفق شدند با تحریك تخمك‌گذاری در خانم‌‌ها، تعدادی زیادی تخمك‌ آزاد كنند. به صورت طبیعی در هر ماه یك تخمك‌ در بدن زن آزاد می‌شود و اگر بتوانیم با دارو آن را چند برابر كنیم، شانس باروری را بیشتر می‌كنیم.

درنهایت موفق شدند تخمك‌‌ها را بیرون بیاورند و بیرون از بدن با اسپرم تركیب كنند. این تركیب، جنین را به وجود آورد. بعدها این امكان را پیدا كردند كه جنین را دوباره به داخل بدن زن منتقل می‌كنند. این روش امروزه به عنوان IVF یا لقاح خارج رحمی شناخته می‌شو‌د.

این توانایی، ما را قادر ساخت آقایانی با تعداد اسپرم‌‌های كم یا حتی خانم‌هایی كه لوله‌های انتقال‌دهنده تخمك آن‌ها مشكل دارد، بتوانند بچه‌دار شوند. این روشی است كه در آن، افرادی كه به روش‌ها دیگر قادر به بچه‌دار شدن نبودند، بتوانند صاحب بچه شوند، این روش‌ها مسائل حقوقی و اخلاقی جدیدی به همراه دارد. خانم‌ها قبلا به علت ناباروری مردان می‌توانستند طلاق بگیرند. اما الان این سوال پیش می‌آید:

آیا مردی كه با اعمال جراحی مثل IVF یا لقاح خارج رحمی می‌تواند بچه‌دار شود هم شامل قانون اجازهطلاق از همسرش به دلیل بچه دار نشدن او می‌شود یا نه؟
دادگاه از ما سوال می‌كند آیا این فرد قابلیت باروری دارد یا نه و ما پاسخ می‌دهیم به صورت طبیعی، توانایی بارورسازی ندارد ولی با اعمال جراحی امكان باروری برای او وجود دارد، فقط باید خرج كند، همت كند و همسرش را راضی كند تا این كار را انجام دهد.

اگر خانمی تخمك نداشت آیا امكان اهدا تخمك از فرد دیگری وجود دارد؟ آیا می‌شود مانند افرادی كه كلیه اهدا می‌كنند تخمك هم اهدا كرد؟
اهدا تخمك، در بسیاری از نقاط جهان امكان‌پذیر است. برای مثال خانمی كه دچار یائسگی زودرس شده یا اصلا تخمك ندارد می‌تواند از تخمك اهدایی استفاده كند. اینجاست كه مادر « بیولوژیك» و مادر «قانونی» متفاوت می‌شوند،‌ یعنی یك نفر نسخه ژنتیك و تخمك‌ها را می‌دهد و یك نفر دیگر مادر قانونی این كودك حساب می‌شود یا صاحب رحم، این مادر است و جالب است در شرع و قانون ما بسیاری از این مواد پیش‌بینی شده است، به‌خصوص در شرع.

آیا رژیم‌ غذایی ویژه‌ای برای تعیین جنسیت وجود دارد؟
ایجاد جنین دختر یا پسر، به كروموزوم X یا Y وابسته است. برررسی‌ها نشان داده در محیط‌های خاصی كروموزوم X بیشتر از بین می‌رود و در محیط‌های دیگری، كروموزوم‌های Y بیشتر از بین می‌رود. محیط اسیدی و استرس كروموزوم‌های Y را از بین می‌برد چون ضعیف‌تر هستند. به همین دلیل بعضی موادغذایی را برای ایجاد محیط قلیایی یا اسیدی توصیه می‌كنند، ولی هیچ‌كدام از این روش‌ها، روش‌های صددرصدی نیستند. در این مورد تجربه علمی مشخصی وجود ندارد و بیشترین عاملی كه در تعیین جنسیت جنین نقش دارد، میزان كروموزوم‌های X و Y هنگام لقاح خارج از رحم و بیرون از محیط بدن است.

آیا رژیم غذایی خاصی وجود دارد كه بر باروری تاثیر داشته باشد؟
دیده شده بعضی از موادغذایی كه رادیكال‌های‌ آزاد تولید می‌كنند بر باروری اثر منفی دارند و برعكس مواد غذایی كه جلوی رادیكال‌های آزاد را می‌گیرند بر باروری اثر مثبت دارند. مثلا ویتامین E و C اثرات مثبتی بر اسپرم‌سازی دارند، آن هم به دلیل كنترل رادیكال‌های آزاد.

آیا استفاده مداوم از لوازم پیشگیری‌ یا عمل وازكتومی بر توان جنسیتی تاثیر منفی دارد؟
از نظر جسمی خیر، ولی از نظر روحی چرا. افرادی كه عمل وازكتومی انجام داده‌اند تصور می‌كنند توان جنسی‌شان كم شده است در حالی‌كه این‌طور نیست! افرادی كه از لوازم پیشگیری استفاده می‌كنند هم همین‌طور.

منبع: مجله زندگی ایده آل

مطالب مرتبط
پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *