علت استفراغ و تهوع در کودکان و شیرخواران

رضا صادق زاده

علت بوجود آمدن استفراغ یا حالت تهوع در کودکان و شیرخواران نسبت به بزرگسالان از اهمیت بیشتری برخوردار است زیرا شیرخواران و کودکان حساس تر می باشند

درمان و علل استفراغ در شیرخواران و کودکان

درمان تهوع و استفراغ در کودکان و شیرخواران چگونه است؟

دستگاه گوارش نوزاد در اول بسیار آسیب‌پذیر و حساس است اما بعد از ۳ ماه به مرور اعمال آن حالت عادی پیدا می‌کند و دل‌پیچه و استفراغ های بدو تولد از بین می‌رود.
استفراغ در كودكان علل مختلفی دارد. در زیر علل شایع و روش های درمان آن است (لازم به ذکر است که مراجعه به پزشک و رعایت توصیه های ایشان به همه توصیه های زیر ارجحیت دارد):

همراه با تنوع غذاهای نوزاد، اشکالات گوارشی و به‌ویژه اسهال رفته رفته از بین خواهد رفت اما نه به‌طور کامل، زیرا هنوز بعضی از اطفال آرد را تحمل نمی‌کنند و باید به آن‌ها به مرور سبزیجات و میوه‌های مختلف داد.

برای دسته دیگری، میوه و سبزی ممکن است ایجاد اسهال کند. این وضع تا یک سال ادامه دارد و بعد از یک سال که طفل دیگر همه چیز می‌خورد، دچار اسهال پیش پا افتاده‌ای خواهد شد که نگرانی تولید نمی‌کند. از این زمان به بعد مادر خود می‌داند که چگونه باید غذای فرزندش را نسبت به وضع جسمانی او تهیه کند.

بازگشت غذا از معده یا ریفلاكس در شیرخواران
اگر كودک شما بلافاصله پس از غذا خوردن بالا می آورد به احتمال زیاد در حركت غذا از معده به مری اختلال دارد. ریفلاكس زمانی پیش می آید كه عضلات بین مری و معده به درستی كار نكنند و در نتیجه محتویات معده به حلق باز می گردد. كودک احتمالا دچار دل درد و سوزش یا تحریک سینه و حلق است ولی قادر به ابراز ناراحتی نیست. این اختلال در اكثر موارد تا اولین سالگرد تولد از بین می رود زیرا تا آن زمان عضلات تقویت می شوند.

درمان: نوزاد را می توانید به مدت 30 دقیقه پس از غذا در حالت نیمه نشسته قرار دهید؛ مانند وضعیتی كه در صندلی اتومبیل یا كاریر دارد. وی می تواند در همین حال بخواب رود. اگر او را كاملا سر پا نگه دارید ممكن است به شكمش فشار وارد آید و مجددا بالا بیاورد. نوزاد را تكان تكان ندهید و اجازه ندهید پس از غذا فعالیت زیادی داشته باشد.

اگر مزاج طفل تمایل به اسهال دارد، به او برنج، سیب خام رنده شده، موز له شده، هویج و مربای بِه بدهید. البته این بدان معنی نیست که با رعایت این برنامه ناراحتی او به‌طور کلی برطرف می‌شود، بلکه منظور این است که اسهال در کودک یک ساله به اندازه اسهال نوزاد خطرناک نیست و احتیاج فوری به پزشک ندارد. ولی نیاز به مراقبت و رسیدگی دارد.

اگر کودک یبوست داشته باشد، شبزیجاتی مثل: اسفناج، میوه و عسل مناسب حال او است.

استفراغ در کودکان و شیرخواران
استفراغی که نشانه بیماری نمی‌باشد غالباً در اوایل شیرخواری ایجاد می‌شود و به دلیل عدم تکامل اجزاء گوارشی است، معمولاً به صورت خروج کمی شیر بدون فشار از دهان شیرخوار است. حال عمومی کودک خوب است، وزن‌گیری مناسب است، نفخ شکم و بی‌قراری ندارد و هیچ گونه علائم تنفسی نیز وجود ندارد. استفراغ زمانی نشانه بیماری است که با فشار و جهنده، به رنگ سبز یا زرد تیره، همراه با بی‌قراری، تب، مشکلات تنفسی، اتساع شکم، عدم وزن‌گیری و یا از دست دادن وزن باشد.

استفراغ یکی از مسائل شایع دوران شیرخواری است. البته ممکن است در سنین زیر ۶ ماه طبیعی باشد ولی گاهی می‌تواند علامت بالینی بیماری‌های خطرناک چون عفونت مغز، سیستم ادراری، انسداد در سیستم گوارشی، آلرژی غذایی یا مسمومیت و… باشد.

استفراغ با خروج فعال محتویات معده از طریق دهان مشخص می‌شود، هر چند که خود یک عکس‌العمل حفاظتی بدن جهت خروج مواد سمی موجود در معده و روده و یا کاهش فشار در ارگان‌های زیرین که متسع شده‌اند می‌باشد و بعد از آن مراحل مختلف استفراغ انجام شود.
در مواردی چون افزایش فشار داخل مغز یا انسداد روده معمولاً تهوع وجود ندارد و استفراغ شدید و مکرر است.

عفونت معده در کودکان
ویروس ها در كودک چند ماهه شایعترین علت استفراغ محسوب می شوند بخصوص اگر او به مهد كودک برود و یا خواهر و برادر بزرگتری داشته باشد كه ویروس را به خانه می آورند. با مجبور ساختن تمام اعضای خانواده به شستشوی دست ها پس از رفتن به دستشویی یا تعویض پوشک كودک می توانید از انتشار ویروس پیشگیری كنید. تا آنجا كه ممكن است دستهای كودک را تمیز نگه دارید. كودكی كه مبتلا به بیماری ویروسی معده است ممكن است علاوه بر استفراغ، به اسهال، از دست دادن اشتها و تب نیز دچار شود.

درمان: وقتی كه كودک به مدت 2 تا 3 ساعت استفراغ نداشت هر نیم تا یک ساعت یكبار 30 تا 60 سی سی از محلول الكترولیت (مثل ORS) به او بخورانید. معمولا تحمل محلول الكترولیت از شیر مادر یا شیر خشک راحت تر است. اگر كودک فقط از شیر مادر تغذیه می كند می توانید محلول را با قطره چكان یا فنجان كوچک به او بدهید تا دچار مشكل شناسایی سر پستانک نشود.

علل استفراغ در شیرخواران و کودکان
علت استفراغ بر حسب سنین مختلف متفاوت است.
در دوره نوزادی (۲۸ روز اول تولد)، استفراغ ممکن است نشانه بیماری و یا کاملاً طبیعی باشد. استفراغی که نشانه بیماری نمی‌باشد غالباً در اوایل شیرخواری ایجاد می‌شود و به دلیل عدم تکامل اجزاء گوارشی است، معمولاً به صورت خروج کمی شیر بدون فشار از دهان شیرخوار است.

از علل آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
بیماری‌های مادرزادی، اختلالات ساختمانی دستگاه گوارش یا سندرم‌های ژنتیکی (سندرم داون) و ریفلاکس معده به مری که ممکن است موجب سرفه‌های مکرر، حملات خس خس سینه، ندرتاً وقفه تنفس (آپنه) و از دست دادن وزن گردد.

در سنین بالاتر، استفراغ احتمال دارد همراه با اسهال و ناشی از عفونت معده و روده باشد که معمولاً خود محدود شونده است. گاهی استفراغ ممکن است علامتی از عفونت ادراری، مغزی، کبد و یا کیسه صفرا باشد. در مسمومیت‌های غذایی، استفراغ جزء علائم مهم و اولیه محسوب می‌شود.

گاه کودکان با نشستن در ماشین در حال حرکت، بعد از شیمی درمانی و یا به دنبال به هوش آمدن بعد از اعمال جراحی دچار استفراغ می‌شوند.

هم‌چنین در کودکان مبتلا به آپاندیسیت یا هر نوع انسداد روده، استفراغ معمولاً بعد از دل درد شدید وجود دارد.

ندرتاً مواردی از اختلال در اعمال غدد درون‌ریز (غده فوق کلیه)، نیز می‌تواند در هفته‌های اول پس از تولد استفراغ مکرر ایجاد کند.

میگرن شکمی نیز یکی دیگر از علل استفراغ مکرر است که غالباً قبل از استفراغ علائمی چون سردرد، احساس بوی نامشخص و… ممکن است وجود داشته باشد. استفراغ مکرر همراه با پرنوشی و پر ادراری علامتی از دیابت در اطفال است.

برخورد با کودک مبتلا به استفراغ مکرر
در صورت توانایی تفکیک استفراغ طبیعی و غیر طبیعی ممکن است در ابتدا نیاز به ویزیت پزشک نباشد، اما مشورت با پزشک ضروری است. در غیر این صورت کودک باید توسط پزشک ویزیت شده و پس از معاینات بالینی کافی و انجام اقدامات آزمایشگاهی، رادیولوژیکی و آندوسکوپی، علت استفراغ مشخص و درمان مناسب بر حسب علت صورت گیرد.

از دادن داروهای ضد استفراغ بدون تجویز پزشک باید جداً خودداری کرد. در شیرخوارانی که فقط مقدار کمی شیر بعد از تغذیه با شیر مادر در گوشه دهانشان جمع می‌شود و هیچ‌گونه علامت دیگری ندارد، احتمال دارد با رعایت نکات مربوط به شیردهی صحیح و مراقبت‌های خاص با افزایش سن کودک، مشکل خود به خود برطرف گردد.

در مواردی که استفراغ همراه با اسهال باشد (گاستروآنتریت) احتمال دارد با دادن ORS خنک به میزان ۵ سی‌سی هر ۵ دقیقه به مدت نیم الی ۱ ساعت بتوان استفراغ را کنترل کرد ولی در صورت ادامه آن به پزشک مراجعه کنید.

منبع:بی بی سنتر – baby-center

مطالب مرتبط