رژیم غذایی برای درمان استفراغ و اسهال کودکان

رضا صادق زاده

رژیم غذایی یک راه موثر برای درمان و یا جلوگیری از اسهال کودکان است. اغلب موارد ابتلا به استفراغ بدون درمان برطرف می شوند.

اسهال و استفراغ در کودکان

غذای های مناسب برای استفراغ و اسهال کودکان

در صورتی که کودک یک یا دو بار استفراغ و چند بار مدفوع آبکی دفع کرد، علامت خوبی نیست و ممکن است علامت بیماری کلرا (وبا) باشد که یک بیماری خطرناک است. بیماری کلرا به سرعت در میان افراد منتقل می شود و می تواند آب و مواد غذایی را آلوده کند.

برای پیشگیری از گسترش بیماری کلرا این اقدامات را سریعا انجام دهید
– مواد آلوده به مدفوع کودک را به سرعت در دستشویی بریزید و یا پوشک او را درون نایلونی پیچیده و دور بیندازید.
– دست های خود را چند بار بعد از تماس با مدفوع کودک با صابون بشویید. پاهای کودک خود را نیز با آب ولرم و صابون کاملاً تمیز کنید.
– مطمئن شوید که غذا و آب خوردنی به هیچ عنوان به مدفوع یا دستان آلوده ی شما، آلوده نشده اند و کاملاً تمیز هستند.

بهترین راه جبران مایعات از دست رفته بدن کودک .از طریق طبیعی(خوراکی) است و روشهای غیر طبیعی(تزریق سرم)در موارد خاص و با تشخیص پزشک صورت میگیرد . و دادن صحیح مایعات به صورت خوراکی همیشه ارجح تر است

تغذیه ی کودک مبتلا به اسهال باید چگونه باشد؟
کودکی که اسهال گرفته، باید به خوبی و به طور منظم تغذیه شود. وقتی کودک در حال خوب شدن است، باید حداقل تا دو هفته کمی بیشتر از معمول غذا بخورد.

کودکی که دچار اسهال شده است، وزن از دست می دهد و لاغر می شود، بنابراین یک کوک اسهالی نیاز دارد تا همه گروه های مواد غذایی و مایعات را دریافت کند. این غذاها موجب می شود تا اسهال او برطرف شود و به بهبودی سریع تر او کمک می کند. البته طبیعی است که کودک اسهالی تمایلی به خوردن نداشته باشد یا به علت تهوع و استفراغ، به خوردن غذا بی میل باشد. در این صورت تغذیه ی او کمی مشکل است. در صورتی که کودک شش ماهه یا بزرگ تر است، باید او را تشویق کنید هر چه قدرمی خواهد بخورد.

ابتلا به اسهال و استفراغ با گرمی هوا
بهتر است غذاهایی را برایش درست کنید که دوست دارد. غذاهای کودک باید کم نمک باشد. غذاهای نرم یا آبکی راحت تر خورده می شوند، پس بهتر است این غذاها بیشتر به کودک داده شود.

چند نکته مهم در مورد اسهال و استفراغ
مهمترین عامل تهدید کننده کودک در زمان اسهال و استفراغ از دست دادن مایعات بدن است و کمبود غذا و کالری اهمیت کمتری دارد(اغلب خانواده ها در زمان اسهال و خصوصا استفراغ که کودک تمایل به خوردن مایعات دارد اصرار به خوراندن غذا به کودک به اجبار دارند و کم آبی بدن کودک را تشدید میکنند با این تصور غلط که با خوردن غذای بیشتر کودک خوب میشود)

بهترین راه جبران مایعات از دست رفته بدن کودک .از طریق طبیعی(خوراکی) است و روشهای غیر طبیعی(تزریق سرم)در موارد خاص و با تشخیص پزشک صورت میگیرد . و دادن صحیح مایعات به صورت خوراکی همیشه ارجح تر است

در زمان کم آبی بدن به دنبال اسهال و استفراغ کودک دچار چشمهای گود افتاده و ظاهر ضعیف میشود که علت آن از دست دادن مایعات است و در مان آن هم جبران مایعات از دست رفته از بدن است ولی باز هم میبینیم خانواده ها از دادن مایعات غافلند و فقط به دنبال به اصطلاح خودشان تقویت کودک با غذاهای مضر هستند

(به عنوان مثال عصاره گوشتی که در زمان استفراغ به کودک با اجبار خورانده میشود که به اصطلاح تقویت شود فقط تشدید استفراغ را به دنبال دارد-یا آبمیوه های مصنوعی مانند ساندیس و رانی یا هر مارک تجاری دیگر هم تشدید کننده استفراغ و اسهال هستند خصوصا وقتی با اجبار به کودک داده شوند)

آنتی بیوتیکها(به اصطلاح عامیانه شربتهای چرک خشک کن)در اغلب موارد اسهال و استفراغ کاربرد ندارند و خود سبب طولانی شدن بیماری میشوند و فقط در موارد خاص با تشخیص پزشک کاربرد دارند.

برخلاف آن عده که گفته شد با اجبار کردن کودک به خوردن غذا سعی در تقویت و درمان کودک دارند. عده دیگری هم به اشتباه فکر میکنند با ناشتا کردن کودک اسهال خوب میشود و شیر مادر و سایر مایعات و غذا ها را قطع میکنند .با این تصور که اگر کودک چیزی نخورد اسهال متوقف میشودو استفراغ هم قطع میشود.که این حالت هم خطر آفرین است و به کودک آسیب وارد میکند.

کودک باید موقع بیماری تغذیه بشود( ذکر این نکته ضروریست که ما با تغذیه کودک با اجبار با تصور تقویت کودک مخالفیم ولی با قطع تغذیه هم مخالفیم و و راه صحیح شروع تغذیه طبق روش صحیح است که در ادامه جزوه توضیح داده میشود.)کودک باید به طرز صحیح با مایعات سالم به طریقی که در ادامه جزوه خواهیم گفت تغذیه شود و سپس غذاهای مناسب هم که توضیح داده خواهد شد تغذیه شود .

البته گاهی به علت شدت استفراغ کودک را خود ما پزشکان توصیه به ناشتایی میکنیم ولی قطعا این دوره ناشتایی کوتاه تر از دو ساعت است و در صورت طولانی شدن سرم درمانی شروع میشود.

یک نکته مهم دیگر در اسهال این است که متوقف کردن اسهال با بعضی دارو ها مانند دیفنوکسیلات یا ترکیبات تریاک گاهی فوقالعاده خطر آفرین است و فقط در موارد خاص با تشخیص پزشک مجاز است.و توضیح این نکته لازم است در اسهال عفونی خود اسهال باعث دفع زودتر میکروب میشود و نباید اسهال را با دارو متوقف کرد.

دادن شیر و مایعات بیشتر به کودک اسهالی
برای جلوگیری از دست رفتن مایعات بدن کودک، مادر می تواند دفعات بیشتری به فرزند خود شیر بدهد یا میزان بیشتری مایع به او بدهد:

– برای کودکان زیر دو سال، یک چهارم یا نصف فنجان بزرگ
– برای کودکان دو سال و بزرگ تر، یک و نیم فنجان بزرگ

شیشه و فنجانی که با آن به کودک شیر و مایعات می دهیم، باید کاملاً تمیز باشد، چون شیر دادن به کودک از فنجان و شیشه ی شیر آلوده می تواند اسهال را تشدید کند.

در صورتی که کودکی استفراغ و تهوع هم داشت، 10 دقیقه صبر کنید و بعد آهسته آهسته و به مقدار کم به او مایعات بدهید.
اسهال معمولاً بعد از سه تا چهار روز متوقف می شود. اما در صورتی که اسهال شدید بود، حتماً باید تحت نظر پزشک درمان شود.

رژیم غذایی برای درمان اسهال
اصل اول پیشگیری است که رعایت بهداشت فردی و اجتماعی و شستشوی صحیح دستها و میوه و سبزی و استفاده از آب و غذای بهداشتی خصوصا در مسافرت .

مواردی که اسهال و استفراغ شدید و طولانی میشود توصیه به مراجعه به کلینیک و پزشک میشود و حتی بعد از مراجعه هم گاهی پیش می آید که پزشک شدت بیماری را درست تخمین نزده و تابلوی بالینی بیماری تشدید میشود (مثلا اسهال ساده خونی شود یا استفراغها تشدید شود).

در این موارد باید مراجعه مجدد داشته باشید یا با پزشک در صورت امکان تماس بگیرید.(البته تغییر تابلوی بیماری خیلی اوقات غیر قابل پیشبینی است و پزشک ابتدا نمیتواند شدت را در ابتدا تخمین بزند و این نوع عامل بیماریزا و شدت و تعداد آن هستند که تعیین کننده شدت بیماری هستند).

استفراغ و اسهال، شایع ترین بیماری تابستان
زمانی که کودک استفراغ دارد جبران مایعات از دست رفته کار مشکلی است و گاهی با نظر پزشک تجویز داروهای بر طرف کننده استفراغ و گاهی سرم هم لازم است مهم است بدانید که معده کودک در این حالت آسیب دیده است و تحملش نسبت به غذا و مایع کم است و اگر از حد تحمل معده بیشتر به آن فشار بیاوریم استفراغ تشدید میشود.

در این حالت باید از همان حجم کم معده جهت رساندن مایعات به بدن استفاده کنیم . مایعات اگر با حجم کم و دفعات زیاد به کودک داده شوند فرصت برای جذب دارند و احتمال استفراغ کمتر میشود. مهم است که در زمان استفراغ کودک را مجبور به خوردن غذا نکنیم و بدانیم که بی اشتهایی کودک نسبت به غذا یک مکانیسم دفاعی بدن وی است تا فرصت ترمیم به معده اش داده شود .زمانی که معده ترمیم شود کودک خودش تمایل به غذا پیدا میکند.

در زمان استفراغ مایعات خوراکی چگونه باید داده شوند
این مایعات باید سرد باشند(مایعات سرد کمتر معده را تحریک به استفراغ میکنند).و حجم آنها در هر نوبت کم باشد تا معده و روده فشار متحمل نشود و فرصت جذب داشته باشد(مثلا شما اگر یک استکان آب به کودک بدهید به علت عطش ناشی از بیماری کودک همه را یکباره مینوشد ولی به علت عدم پذیرش این حجم از مایع توسط معده در اثر بیماری همه این مقدار مایع استفراغ خواهد شد و هیچ کمکی به جبران مایع از دست رفته کودک نخواهد شد.

حال اگر این استکان آب را تقسیم بر پنج کنید و به فواصل 15 دقیقه ای یک پنجم استکان را در هر 15 دقیقه به کودک بدهید معده کودک این مقدار مایع را میپذیرد و کم کم میتوان به بهبود وی کمک کرد ) گاهی که شدت استفراغ زیاد است توصیه میشود مایعات را با قاشق هر 10-15 دقیقه به کودک بدهیم.

شروع مایعات از حدود یک ساعت پس از استفراغ به بعد است (بعد از استفراغ بهتر است کودک تا یک ساعت چیزی نخورد)و در صورت تکرار استفراغ مجدد حدود یک ساعت دیگر هم ناشتا باشد و مجدد شروع آهسته مایعات همانطور که گفته شد انجام گیردو در صورت عدم بهبود استفراغ علی رغم رعایت تمام این نکات مراجعه مجدد به کلینیک لازم است . در صورت عدم تکرار استفراغ میتوان حجم مایع را به تدریج زیاد تر کرد.

مواد غذایی دیگری که در کودک مبتلا به اسهال توصیه می شود، آب سوپ خوش نمک و دوغ خوش نمک است که با ماست حاوی پروبیوتیک تهیه شده باشد.

همچنین در این دوران، کته نرم همراه با مرغ پخته نرم یا هویج رنده و پخته شده نرم، گوشت خوب پخته شده، ماهی پخته شده نرم (در صورت نداشتن آلرژی) و غلات و حبوبات پخته و له شده از مواد غذایی مناسب برای کودک محسوب می شود.

از میوه ها نیز سیب رنده شده بدون شکر افزوده، پرتقال و میوه های زردرنگ و سبزی های برگ سبز که سرشار از ویتامین A هستند، توصیه می شود.
در صورتی که کودک از شیر مادر استفاده می کند، قطع شیر مادر توصیه نمی شود، ولی اگر از شیر خشک استفاده می کند می توان نوع شیر کودک را طبق نظر پزشک عوض کرد. افزودن روغن به غذا برای افزایش کالری دریافتی او توصیه می شود. این امر بخصوص بعد از بهبود اسهال برای جبران وزن از دست رفته کودک پیشنهاد می شود.

منابع: مجله اینترنتی جدیدترین و تبیان و نی نی بان

مطالب مرتبط