طه پخش > خوردنی و نوشیدنی > چه اهمیت و خواصی گرمی و سردی غذاها دارد؟

چه اهمیت و خواصی گرمی و سردی غذاها دارد؟

خواص گرمی و سردی غذاها، اهمیت سردی و گرمی
در زمستان و شب ها باید از مصرف غذاهای سردی بخش خودداری شود

منظور از سردی یا گرمی مواد غذایی چیست

غذاهای گرم باعث بهبود جریان خون و نگهداری گرمای بدن می شوند. از نشانه های مصرف بیش از حد غذاهای گرم می توان به جوش، تب، یبوست، بوی تند ادرار، بالا رفتن فشارخون، عطش زیاد، افسردگی، سردرد، بی قراری و آشفتگی و سرگیجه اشاره نمود

طب سنتی به اهمیت اضداد که تشکیل دهنده حیات می باشد، پی برده است. در واقع خواص سردی و گرمی غذا هم یکی از این اضداد است که باعث ادامه زندگی می شود.

این مفهوم در فرهنگ های مختلف نیز به کار می رود (مثل یین و یانگ در طب چینی یا اسیدی و قلیایی که مفاهیمی جهانی هستند).

خواص خیار | خاصیت درمانی و غذایی خیار
در واقع خود بدن و نیز بعضی غذاها، خاصیت اسیدی و یا قلیایی دارند، به طوری که برای رسیدن به توازن بعد از دریافت زیاد مواد اسیدی، باید خوراکی های قلیایی دریافت کرد و یا برعکس به هنگام قلیایی شدن بدن، دریافت مواد اسیدی را افزایش داد.

واژه دیگری تحت عنوان خشک و مرطوب وجود دارد، به طوری که ممکن است در بدنمان احساس تری یا خشکی کنیم.

اهمیت گرمی و سردی غذاها
در واقع اخلاط چهارگانه شامل سودا، بلغم، خون و صفرا هستند و خصوصیات آن ها مزاج افراد را می سازد. چهار مزاج مرکب داریم که دو صفت گرمی و سردی در آن ها غالب و دو صفت دیگر یعنی خشکی و تری مغلوب است، اما در کل 9 نوع مزاج داریم ( 4 مزاج ساده شامل گرمی، سردی، خشکی، تری، و 4 مزاج مرکب که ذکر شد). اگر اخلاط چهارگانه به تعادل در بدن وجود داشته باشد و هیچ کدام بر دیگری غلبه نکند مزاج نهم یعنی مزاج معتدل حاصل خواهد شد. اهمیت گرمی و سردی غذا در اینجا مشخص می شود که می توان با هماهنگ نمودن گرمی و سردی غذا به طور معکوس با مزاج افراد، تعادل را برای رسیدن به مزاج معتدل برقرار نمود.

اکثریت افراد از طبع سرد برخوردار هستند. اغلب آن ها سفیدپوست هستند و در هوای سرد به راحتی گرم نمی شوند و سرما تا مدت زیادی در بدن آن ها باقی می ماند. میل زیادی به خواب داشته و عموماً سُست هستند

غذا، وسیله ای شفابخش
در سراسر دنیا، غذا نعمتی الهی و وسیله ای شفابخش است که مورد تکریم است. در واقع در هر منطقه صرف غذا، آداب و رسوم خاص خود را دارد که ارتباط بسیار با ایجاد توازن در بدن دارد و در هر منطقه منحصر به فرد می باشد. در آداب سنتی غذا خوردن ما ایرانی ها هم معمولاً این مسئله رعایت شده است، به طوری که به عنوان مثال دوغ با کاکوتی، عدسی با گلپر، نان گندم با رازیانه و سیاه دانه، تخم مرغ با دارچین، آبگوشت با آویشن، چای با آب لیمو، ماهی با گردو و فلفل سیاه، باقلا با گلپر، برنج با زیره، ماست با شیره، پنیر با گردو، شیر با گلاب و هل، خیار با نعنا و گل سرخ، ماست با زنیان، گوشت با سماق و … مصرف می شده است.

واکنش افراد در برابر غذاها
هر کس در برابر یکسری غذاها واکنش مخصوص به ساختمان بدن خود را نشان می دهد. این مطالب مانند تمام جنبه های دیگر زندگی مرتبط به توازن اضداد است. گیاهان مخصوصاً به صورت خام بیشتر سرد (قلیایی) هستند، در صورتی که اغلب غذاهای حیوانی در گروه غذاهای اسیدی یا گرم قرار می گیرند. نمک، شکر و روغن هم در اثر مصرف زیاد، طبیعت خوراکی ها و توازن بدن را بر هم می زنند.

آنچه از گذشته به ما به ارث رسیده است و بزرگ ترها در مورد غذاها عنوان می کنند، در واقع پیشینه علمی دارد. همان طور که می بینید در تابستان برای توازن گرمای هوا در منازل، مصرف غذاهای پختنی و سرخ کردنی کمتر شده و به خصوص ماست و خیار پای ثابت سفره می شود. یا در زمستان ها، بزرگ ترها توصیه به مصرف زنجبیل می کنند.

میوه هلو | خواص غذایی هلو
ماست، نعنا و کاهو و سکنجبین، هندوانه و خیار همه در فصل گرم مصرف می شوند و هدف سرد شدن طبع ما است. بدن ما بیشتر به غذایی نیاز دارد که خاصیت قلیایی آن بیشتر باشد، مثل اغلب سبزیجات، ادویه ها، میوه ها و مغزها، زیرا صفرا که از بدن ترشح می شود خود حالت اسیدی دارد.

در ضمن رژیم غذایی امروز که مملو از شکر، نمک، چربی و نیز غذاهای منجمد و افزودنی های خوراکی است همگی اسیدیته بدن را افزایش می دهند.

زیاد غذاهای سرد باعث آرتریت، روماتیسم، دست و پای سرد، تکرر ادرار، ترشح زیاد بزاق، دل درد، نفخ شکم، اسهال، اضطراب، گرفتگی عضله، خستگی و درد ماهیچه می شود

مصرف بیش از حد غذاهای گرم یا سرد
غذاهای گرم باعث بهبود جریان خون و نگهداری گرمای بدن می شوند. از نشانه های مصرف بیش از حد غذاهای گرم می توان به جوش، تب، یبوست، بوی تند ادرار، بالا رفتن فشارخون، عطش زیاد، افسردگی، سردرد، بی قراری و آشفتگی و سرگیجه اشاره نمود.

در مقابل، غذاهای سرد باعث تعدیل این علائم می شوند، ولی مصرف زیاد غذاهای سرد باعث آرتریت، روماتیسم، دست و پای سرد، تکرر ادرار، ترشح زیاد بزاق، دل درد، نفخ شکم، اسهال، اضطراب، گرفتگی عضله، خستگی و درد ماهیچه می شود.

لزوم تعادل مزاج و غذا
بر اساس طب سنتی ایران هر فرد حالت و طبیعت مزاج بدن خود را نسبت به های سرد و گرم باید تشخیص دهد و در مصرف آن ها رعایت اعتدال را بنماید تا دچار عوارض نشود.

در ارتباط با چهار مزاج اصلی لازم است بدانیم غذاهای چرب و شیرین صفرا را زیاد می کنند، غذاهای مانده، شور و بیات، نمک سود، سودا را زیاد می کنند، غذاهای سردی بخش مثل لبنیات، ترشی و سرکه بلغم را زیاد می کنند. پرخوری نیز حالت دموی مزاج را زیاد می کند

غذاهای معتدل
غذاهایی نیز ما بین این دو طبع (که معتدل است) قرار می گیرند. به عنوان مثال در بعضی متون، شیر، ماست گوسفند و نان گندم را جزو غذاهای معتدل آورده اند.

غذاهای گرم و سرد
غذاهای سرد: گوشت گاو، نان جو، ماهی، مرغ ماشینی، کره، گل کلم، کرفس، گیلاس، مرکبات، زرشک، کشک، ماش، باقلا، قارچ، ریواس، زردآلو، آلو، سیب، گلابی، انار، بادمجان، نخودفرنگی، گوجه فرنگی، توت فرنگی و شلغم.

خواص سردی و گرمی غذاها، اهمیت گرمی و سردی
در واقع مفهوم گرمی و سردی غذا آن است که آن غذا، گرم تر یا سردتر از بدن انسان است
غذاهای گرم: مرغ خانگی، گوشت گوسفند، گوشت شتر، نان گندم، انگور، عسل، تخم مرغ، نخود، گردو، طالبی، هویج، انجیر، توت، گوشت شترمرغ، گوشت بوقلمون، گوشت بز و شیر شتر.

غذاهای معتدل: برنج قهوه ای، جو دو سر، روغن زیتون، چای و پنیر فتا.

بلغمی مزاج ها
بلغم نسبت به سه مزاج دیگر، در ارتباط بیشتری با سردی بدن است. افراد بلغمی اغلب سفید هستند و پوست سرد و نرمی دارند، میل بسیار به خواب دارند، هضم غذا در آن ها دیر انجام می شود، آب از دهان آن ها جاری می شود، کم حواس هستند، در آن ها دفع ادرار با فشار زیاد است و موی سفید پیش از موعد مقرر در آن ها شایع است.

اگر بلغم (سردی) در سر زیاد شود، حماقت ایجاد می شود. اگر دقت کنید اغلب مواد غذایی که برای افزایش حافظه توصیه می شوند (مثل کشمش، خرما، عسل و …) گرم هستند. زیادی سردی در سر آلزایمر را تشدید می کند.

گیاهان مخصوصاً به صورت خام بیشتر سرد (قلیایی) هستند، در صورتی که اغلب غذاهای حیوانی در گروه غذاهای اسیدی یا گرم قرار می گیرند

غذاهای گرم
نان گندم، عسل، گوشت گوسفند، گوشت بوقلمون، گوشت مرغ خانگی، گوشت مرغابی و اردک، گوشت شتر، گوشت کبوتر، خورش قورمه سبزی، آبگوشت به، انجیر، انگور، بادام، تخم خربزه، انواع توت، توت، چای سیاه، خردل، خرما، خرمالو، ریحان، اغلب ادویه جات، نخود، عدس، لوبیا و تخم مرغ.

غذاهای سرد
نان جو، ماش، باقلا، گوشت مرغ، ماهی، انواع لبنیات (شیر، پنیر، دوغ و ماست)، گوشت گاو، برنج، کدو، اسفناج، ریواس، قارچ، اغلب میوه ها، خرفه، تخم کدو، ذرت، کشک، مرغ ماشینی، تمبر هندی و زرشک.

گرمی و سردی از نظر ائمه و متخصصان
طبق نظر دکتر رضایی زاده (متخصص طب سنتی)، غذاهای مناسب برای افراد گرم مزاج، استفاده از مقادیر مساوی میوه جات یا سبزیجات و گوشت است. غذاهای دریایی نیز برای آن ها مفید است. همچنین این افراد باید از غذاهای با فیبر بالا استفاده کنند تا اجابت مزاج طبیعی داشته باشند. افراد سردمزاج باید تا حد امکان روزانه 2 وعده غذا میل کنند، زیرا توانایی دستگاه گوارش آن ها کم است و لازم است حدود 10 ساعت بین دو وعده غذایی شان فاصله بیفتد.

در واقع مفهوم گرمی و سردی غذا آن است که آن غذا، گرم تر یا سردتر از بدن انسان است و بسته به مزاج مصرف کننده، تأثیراتی را در بدن فرد ایجاد می کنداگر در بین وعده های غذایی احساس گرسنگی کردند مقدار کمی میوه مثل سیب، گلابی و یا سالاد همراه روغن زیتون و پودر آویشن میل کنند. در زمستان و شب ها باید از مصرف غذاهای سردی بخش خودداری کنند.

افرادی که دارای طبع گرم هستند، خوش برخورد و خوش روتر هستند، اما زود عصبی می شوند. همیشه احساس گرما می کنند و زود داغ می شوند. در صورت زیاده روی در مصرف شیرینی جات دچار جوش و خارش بدن می شوند و تمایل به مصرف آب در آن ها بیشتر است.

البته وی معتقد است برای توصیه یا پرهیز دادن از خوراکی ها عوامل زیادی نظیر مزاج شخصی، محل زندگی، سن، جنس، شغل و … همگی باید در نظر گرفته شوند و خصوصاً زمانی که مشکلی برای فرد پیش نیامده، افراط در مصرف یا سخت گیری غیرمنطقی در پرهیز از خوراکی ها اشتباه است.

امام صادق (ع) در کتاب توحید مفضل، هنگام رسیدن میوه ها را با زمان احتیاج بدن هماهنگ دانسته و خوردن میوه های غیر فصلی را مضر می داند، چون فصول سال نیز طبع سرد و گرم دارند (بهار و تابستان: گرم، پاییز و زمستان: سرد). این مطلب و هزاران حدیث دیگر از امامان در کتاب هایی نظیر طب الرضا و طب الصادق به رابطه بین بدن انسان و خوراکی ها دلالت دارد که متأسفانه تشخیص طبع و مزاج افراد، امروزه در نظر گرفته نمی شود و برای افراد مختلف یک داروی خاص تجویز می گردد که نتیجه آن در برخی مثبت و در برخی بی فایده است. برای اینکه ابتدا باید راز درون هر فرد (طبع) را شناسایی و سپس نسخه تجویز نماییم.

خواص غذاهای دریایی بیش از مضرات آنها
طب سنتی در باور ما نیز نقش بسته است، به طوری که غذاهایی مانند آش رشته، حلیم، شله زرد و کشک بادمجان با افزودنی هایی نظیر دارچین و نعنا میل می شوند، یا اینکه می گویند کله پاچه از کافور هم سردتر است و با دارچین سرو می گردد و یا هنگام مصرف هندوانه، گوجه سبز، باقلا و یا ماست که با سوءهاضمه همراه شوند مصرف چای زنجفیل یا عرق نعنا و نبات توصیه می گردد.

چگونه می توان نوع مزاج خود را تشخیص داد؟
تمامی جنبه های زندگی ما تحت تاثیر طبیعت بدنمان قرار دارد، نوع غذایی که می خوریم می تواند تاثیرات بسیار مهمی بر تمامی اعضای بدن ما از مغز و اعصاب گرفته تا قلب و معده و کبد و کلیه ها داشته باشد، در بعضی از انواع مزاج ، خوردن یک غذای نامناسب می تواند عواقب زیادی داشته باشد.

در ساده ترین حالات آن می بینید، مثلاً افرادی که حتی با خوردن یک عدد خرما بدنشان جوش می زند، غذای نامناسب با مزاج شما می تواند موجب تغییرات خواب، حالت عصبی، اختلال حافظه، اختلال هضم، اختلال دفع، عوارض پوستی، نشانه های در گیر ی کبد و قلب و اندام های تناسلی را نشان دهد. نوع نوشیدنی ها، لباس ها، هوای استنشاقی، مقدار حرکت ها و استراحت روزانه و چگونگی دفع و حالتهای عصبی و روانی، مستقیما مرتبط با حالات طبیعی یا مزاجی است، بنابراین برای داشتن زندگی سالم و طبیعی، وزن مناسب، و آرامش روحی، همه ما نیازمند به شناختن مزاج یا طبیعت خود هستیم.

اهمیت سردی و گرمی غذاها

منابع: salamat.life و تبیان

مطالب مرتبط